O KLESZCZACH PRAWIE WSZYSTKO

Moi Drodzy Czytelnicy. Sezon na kleszcze zaczął się. Czy należy się ich bać? Czy stosować prewencję? Co to w ogóle są te kleszcze? Wszystkie odpowiedzi na powyższe pytania znajdziecie poniżej.

To bezkręgowce z gatunku stawonogów. Są aktywne od wiosny do jesieni, a w pobliżu aglomeracji miejskich nawet w zimie.

Faza pasożytnicza kleszcza stanowi tylko 2% całego cyklu życiowego, ale jej skutki dla żywiciela (człowieka, zwierzęcia), mogą być bardzo poważne.

Za większość ukąszeń odpowiadają kleszcze z rodziny kleszczy właściwych (Ixodidae), w Polsce jest to najczęściej kleszcz pospolity (Ixodes ricinus).

Jest on szeroko rozpowszechniony – występuje w lasach, ale też na zadrzewionych terenach podmiejskich i miejskich, rzec można – prawie wszędzie.

Kleszcz wgryza się w skórę i żywi przez kilka dni, jeśli nie zostanie usunięty.

Co robić, jeśli zauważymy kleszcza na ciele?

Należy go jak najszybciej usunąć, aby zmniejszyć nasilenia skórnej reakcji immunologicznej oraz prawdopodobieństwo przeniesienia jakiejś choroby przez zakażonego kleszcza.

Ukąszenie przez kleszcza może bowiem dawać objawy dwutorowo:

  • bezpośrednie skutki żerowania na ciele – np. stany zapalne, obrzęk i zaczerwienienie skóry
  • choroby odkleszczowe – kleszcze odgrywają dużą rolę w przenoszeniu bakterii, wirusów, pierwotniaków, a nawet grzybów.

Chcąc usunąć kleszcza NIE NALEŻY stosować wazeliny i innych tłuszczów oraz środków drażniących.

Najskuteczniejszą metodą usunięcia kleszcza wraz z całym jego narządem czepnym, jest użycie zakrzywionych kleszczyków. Umieszczamy je równolegle do skóry, aby pewnie uchwycić kleszcza tak blisko skóry, jak to tylko możliwe i wyciągnięcie ruchem zdecydowanym. Trzeba uważać, żeby nie uszkodzić skóry pacjenta i ciała kleszcza. Kleszczyki ciągnie się powoli i jednostajnie, w kierunku na zewnątrz, bez wykręcania.

Jeśli zdarzy się, że w skórze pozostanie narząd czepny kleszcza – trzeba go starannie usunąć, ale tylko wtedy, kiedy jest dobrze widoczny i najlepiej chirurgicznie. Nie wpływa on bowiem na przenoszenie chorób, a co najwyżej przedłuża podrażnienie.

Po usunięciu kleszcza należy zastosować środek antyseptyczny.

Co się dzieje, gdy kleszcz zaatakuje?

Kleszcz wbija się w skórę swoimi narządami gębowymi. Mechaniczne uszkodzenie skóry wiąże się z wprowadzeniem do rany wydzieliny gruczołów ślinowych, której składniki wywołują reakcje miejscowe i ogólnoustrojowe.

Ślina kleszczy zawiera wiele białkowych i lipidowych substancji, które umożliwiają pobieranie pokarmu. Składniki śliny mają szerokie spektrum właściwości farmakologicznych – np. toksyczne, prozapalne i antyzapalne, przeciwzakrzepowe, immunogenne oraz immunomodulujące.

No i najważniejsze – w ślinie mogą znajdować się także mikroorganizmy wstrzykiwane w dużej ilości w czasie żerowania, z częściowym ominięciem bariery ochronnej skóry.

Jakie są bezpośrednie skutki żerowania?

U człowieka w miejscu żerowania pojawiają się zmiany o charakterze zapalnym, od małej ranki, po zaczerwienienie, obrzęk z towarzyszącym bólem, powiększenie węzłów chłonnych i zapalenie naczyń chłonnych. Mogą pojawiać się też zmiany polimorficzne – strupy z owrzodzeniami, krosty, a także guzy skórne po usunięciu kleszcza.

Czasami dochodzi do zaburzeń w funkcji układu krwionośnego, oddechowego i pokarmowego.

Znane są też przypadki wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego, spowodowanego przez białka kleszczy. I porażenie kleszczowe – do niego dochodzi tylko wtedy, gdy jeden lub kilka kleszczy żeruje na ciele przynajmniej 3-7 dni, lub dłużej.

Toksyna odpowiedzialna za porażenie – neurotoksyna nie występuje w ślinie kleszczy we wczesnych stadiach jego żywienia się. Neurotoksyna zaczyna wytwarzać się, gdy kleszcz obrzmiewa od żywienia się przez kilka dni.

Objawami porażenia kleszczowego są:

  • złe samopoczucie, zmęczenie, ospałość, brak apetytu
  • dalej – zaburzenia koordynacji ruchowej, oczopląs, gwałtowne bóle głowy i chlustające wymioty.

Obserwuje się także osłabienie mięśniowe, objawy porażenia kończyn dolnych i górnych części ciała (jak twarz, tułów, ręce).

Mogą występować także trudność w oddychaniu, mówieniu, połykaniu, nieraz tachykardia i przyspieszenie oddechu.

Porażenie kleszczowe jest szybko odwracalne po usunięciu kleszcza (kleszczy) i może wymagać jedynie leczenia objawowego, np. wentylacji przy zaburzeniu oddychania.

WAŻNE – im szybciej usunie się kleszcza, tym mniejsze prawdopodobieństwo występowania porażenia kleszczowego/

Jakie są pośrednie skutki żerowania, czyli choroby odkleszczowe?

Najczęstszą chorobą odkleszczową jest borelioza (inaczej choroba z Lyme).

Jest wywoływana przez krętki przenoszone przez kleszcze, ma charakter zapalny, z wysypką w przebiegu i rumieniem wędrującym.

Po tygodniach lub miesiącach od momentu pojawienia się zmian skórnych mogą wystąpić zaburzenia neurologiczne, objawy zajęcia stawów i serca.

Choroba, po raz pierwszy została rozpoznana w małym miasteczku Lyme w USA w 1975 roku, stąd zamienna nazwa.

Trzy gatunki krętków są odpowiedzialne za różne postacie choroby – Borrelia burgdorferi za postać stawową, Borrelia afzelii za zapalenie skóry i chłoniak limfatyczny skóry, Borrelia garini za objawy neurologiczne.

Wczesnym objawem boreliozy jest rumień wędrujący (Erythema chronicus migraus), jednocześnie jest to najbardziej charakterystyczny objaw choroby – rozwija się u co najmniej 75% pacjentów, po około 10-30 dniach od ukłucia kleszcza.

Początkowo pojawia się czerwona plamka lub grudka, umiejscowiona zwykle na udzie, pośladku, pachwinach, w okolicy pach i ramion. U dzieci rumień najczęściej stwierdza się na szyi i głowie.

Zmiana zwykle rozszerza się do średnicy około 50 cm, a bywają że i 80 cm. Na obwodzie rumienia obserwuje się nasilony stan zapalny, często z centralnym przejaśnieniem. Rumień wędrujący utrzymuje się zwykle kilka tygodni, zazwyczaj towarzyszą mu, lub pojawiają się na kilka dni przed nim objawy rzekomogrypowe – osłabienie, zmęczenie, bóle i zawroty głowy, gorączka, dreszcze, bóle stawowo-mięśniowe i sztywność karku.

Wykwitom rumienia często towarzyszy ból, swędzenie i pieczenie.

W tym stadium choroby występuje też chłoniak limfatyczny skóry – w postaci niebolesnej sinoczerwonej zmiany na płatku ucha, sutku, czy mosznie.

Typowe zapalenie stawów pojawia się w tym okresie rzadko.

Czasami mogą wystąpić bóle pleców, nudności, wymioty, ból gardła, powiększenie węzłów chłonnych i śledziony. Te wszystkie ogólne objawy mają zmienne nasilenie i są przemijające, ale osłabienie i męczliwość mogą utrzymywać się tygodniami.

W drugim stadium boreliozy stwierdza się objawy skórne oraz ostre zmiany zapalne stawów i narządów: serca, ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego.

Wczesna neurobolerioza przebiega w postaci zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Może także występować zapalenie w obrębie oka, wątroby, jąder i jelit.

I tak – zaburzenia neurologiczne rozwijają się u około 15% pacjentów w ciągu tygodni lub miesięcy od wystąpienia rumienia wędrującego.

Zajęcie mięśnia sercowego pojawia się u około 8% pacjentów, w ciągu kilku tygodni od pojawienia się rumienia.

Zapalenie stawów występuje u około 60% pacjentów, po upływie tygodni lub miesięcy od momentu wystąpienia zmian skórnych.

Po okresie od jednego roku do kilku lat od zakażenia rozwija się późna borelioza – III stadium.

Charakteryzuje się przewlekłym zanikowym zapaleniem skóry, przewlekłym zapaleniem stawów oraz przewlekłymi zaburzeniami neurologicznymi i psychiatrycznymi.

Leczenie boreliozy antybiotykoterapią jest skuteczne we wszystkich fazach choroby. Oczywiście najlepsze efekty uzyskuje się we wczesnej fazie boreliozy.

Są określone schematy leczenia poszczególnych stadiów – NALEŻY LECZYĆ SIĘ POD ŚCISŁYM NADZOREM LEKARZA. Zawsze.

Drugą, dość częstą chorobą odkleszczową jest wirusowe kleszczowe zapalenie mózgu (KZM).

Po okresie inkubacji, który trwa od 4 do 28 dni, rozpoczyna się faza ostra – z objawami grypopodobnymi, czasem nudnościami i wymiotami.

Faza ostra trwa od 1 do 8 dni, po czym następuje okres bezobjawowy – trwa od 1 do 33 dni.

Druga faza choroby przebiega pod różnymi postaciami klinicznymi.

Najczęstszą postacią KZM jest zapalenie opon mózgowych i mózgu. Objawy kliniczne zależą od stopnia zajęcia centralnego układu nerwowego.

Może to być: gorączka, bóle głowy, zaburzenia świadomości, porażenie nerwów czaszkowych, upośledzenie koncentracji, pamięci i słuchu, a także niedowład, porażenie połowiczne czy czterokończynowe.

Objawy KZM ustępują w ciągu kilku miesięcy, ale często choroba pozostawia trwałe następstwa – jak porażenia, czy zaburzenia neuropsychiatryczne.

Co robić i jak się bronić przed kleszczami?

Najważniejsze, jak zawsze prawie, jest profilaktyka. Ograniczmy przebywanie w siedliskach kleszczy, zakładajmy odzież, która będzie chronić skórę przed kleszczami, stosujmy repelenty.

Po przyjściu do domu z terenów podejrzanych, oglądajmy dokładnie ubrania i ciało.

Jeśli zobaczymy na skórze kleszcza – usuńmy go jak najszybciej, przez uchwycenie przy samej skórze i wyciągnięcie ruchem zdecydowanym, a następnie odkażenie skóry.

Obserwujmy siebie – jeśli po około 30 dniach po usunięciu kleszcza wystąpi rumień lub objawy grypopodobne – należy jak najszybciej rozpocząć leczenie.

Niezależnie od wszystkiego, czy mamy objawy, czy nie – zawsze poradź się lekarza czy farmaceuty, jeśli w ogóle zostałeś ugryziony przez kleszcza.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *